جنگ، قطعی اینترنت و اینستاگرام: چرا فروش آنلاین به سایت و کانال‌های خودتان نیاز دارد

ایران در ۲۰۲۶ دو بار قطع تقریباً سراسری اینترنت بین‌المللی را تجربه کرد. بار اول در ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) هم‌زمان با اعتراضات بود؛ ناظرانی مثل NetBlocks اتصال کشور را در حد چند درصد حالت عادی گزارش کردند و از اواخر ژانویه بیشتر کاربران فقط به فهرستی از سایت‌های از پیش تأییدشده دسترسی داشتند.

بار دوم با آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) رخ داد، یعنی هم‌زمان با حملات آمریکا و اسرائیل. اتصال دوباره به حدود ۱ تا ۴ درصد حالت عادی رسید. آتش‌بس در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ (۸ آوریل) اعلام شد، اما قطعی ادامه یافت. گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از دستور رئیس‌جمهور در اواخر ماه مه، دسترسی بین‌المللی پس از حدود ۸۸ روز تا حدی بازگشت؛ با این حال اینستاگرام، تلگرام، واتساپ و یوتیوب همچنان مسدود ماندند و سرعت‌ها پایین و ناپایدار گزارش شد.

این مقاله درباره سیاست یا ارزیابی جنگ نیست. هدفش این است که از دید یک صاحب کسب‌وکار ببیند چه چیزی خراب شد و چه کاری می‌شود کرد. آخرین گزارش‌های معتبری که برای نوشتن این متن بررسی شد به اواخر ماه مه و ژوئن ۲۰۲۶ برمی‌گردد؛ وضعیت لحظه‌ای را از منابعی مثل NetBlocks دنبال کنید.

اینستاگرام از سال ۱۴۰۱ در ایران فیلتر بوده و بسیاری از فروشندگان و مشتریان با فیلترشکن به آن وصل می‌شدند. وقتی اتصال بین‌المللی هم قطع شد، همان راه ضعیف هم بسته شد. مسئله فقط «پیج باز نمی‌شود» نبود؛ چند وابستگی هم‌زمان از کار افتاد:

رقم‌ها از منابع مختلف و در زمان‌های مختلف می‌آیند و بیشتر برآورد هستند، نه آمار حسابرسی‌شده؛ برای همین هر عدد را با نام گوینده می‌آوریم. وزیر ارتباطات در ژانویه زیان روزانه قطعی را حدود ۳۵٫۷ میلیون دلار اعلام کرد. NetBlocks تا اواسط آوریل زیان کل را حدود ۱٫۸ میلیارد دلار برآورد کرد. یکی از اعضای اتاق بازرگانی هم زیان روزانه را ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و با احتساب آثار غیرمستقیم تقریباً دو برابر آن گفته است. وزیر ارتباطات همچنین گفته حدود ۱۰ میلیون نفر شغلشان به اتصال اینترنت وابسته است.

حتی بازیگران بزرگ هم آسیب دیدند: به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، دیجی‌کالا حدود ۲۰۰ نفر، یعنی نزدیک ۳ درصد نیرویش را تعدیل کرد. اگر یک فروشگاه بزرگ این‌طور فشار می‌بیند، پیج کوچکی که همه چیزش یک حساب اینستاگرام است آسیب‌پذیرتر است.

در اینستاگرام شما مالک دنبال‌کننده‌هایتان نیستید؛ پلتفرم مالک رابطه با آن‌هاست و می‌تواند قوانین، الگوریتم یا دسترسی را عوض کند. وقتی دسترسی کامل قطع شود، آن «ویترین» از دست می‌رود. دارایی واقعی یک کسب‌وکار این‌هاست: دامنه‌ای که به نام خودتان ثبت شده، سایتی که اطلاعات محصول و سفارش را نگه می‌دارد، و فهرست مشتریانی که با اجازه خودشان شماره‌شان نزد شماست.

این به معنای کنار گذاشتن اینستاگرام نیست. اینستاگرام هنوز برای دیده شدن و اعتمادسازی مفید است. تفاوت در این است که آن را «در ورودی» بدانید و فروش و رابطه با مشتری را به جایی ببرید که خودتان کنترلش می‌کنید.

در قطعی‌های بین‌المللی، سرویس‌هایی که روی زیرساخت داخلی اجرا می‌شوند معمولاً برای کاربران داخل کشور در دسترس می‌مانند؛ و برای همین سرویس‌های داخلی چیزی بود که بسیاری هنوز می‌توانستند به آن برسند. اما این وضعیت تضمینی نیست: پس از بازگشت نسبی اتصال، گزارش شده که بسیاری از سرویس‌ها و اپ‌های داخلی هم کند یا ناپایدار بودند و بعضی مراکز داده هنوز کامل بالا نیامده بودند. پس هدف «ضدقطعی بودن» مطلق نیست؛ هدف کم کردن شکست است.

نکته فنی که بیشتر سایت‌ها نادیده می‌گیرند: وابستگی‌های خارجی. اگر سایت شما فونت را از سرور خارجی می‌گیرد، اسکریپت آمار یا چت خارجی دارد، یا از CDN و کپچای خارجی استفاده می‌کند، با قطع اتصال بین‌المللی صفحه کند می‌شود یا نیمه‌کاره بالا می‌آید. سایتی که برای مشتری داخلی ساخته می‌شود باید همه چیزش، از فونت و تصویر تا فرم سفارش، از همان سرور داخلی بیاید.

سایت فقط یک بخش کار است. برای اینکه قطع یک کانال، رابطه با مشتری را قطع نکند، چند راه ارتباطی را کنار هم نگه دارید: پیامک و تماس تلفنی که معمولاً از اینترنت بین‌المللی مستقل‌اند (هرچند در قطعی دی‌ماه تماس موبایل هم مختل شد)، پیام‌رسان‌های داخلی مثل بله، ایتا و روبیکا برای کسانی که از آن‌ها استفاده می‌کنند، و فهرست مشتریان خودتان. با اینکه ممکن است همه مشتری‌ها از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده نکنند، داشتن آن‌ها در کنار هم، یک مسیر اضطراری می‌سازد.

فروشگاه‌های اینترنتی و بازارچه‌های داخلی هم می‌توانند مکمل باشند، اما کمیسیون می‌گیرند و مشتری را به نام خودشان نگه می‌دارند. اگر از آن‌ها استفاده می‌کنید، سعی کنید مشتری را به سایت و فهرست خودتان هم بیاورید.

لازم نیست همه چیز را یک‌شبه بسازید. ترتیب زیر بیشترین اثر را با کمترین هزینه می‌دهد:

سایت داخلی جادو نیست. میزبانی داخلی هم می‌تواند کند شود یا از کار بیفتد، قوانین داخلی درباره محتوا و داده برای آن اعمال می‌شود، و مشتری خارج از کشور ممکن است برای دسترسی به آن مشکل داشته باشد. همچنین دسترسی «طبقاتی» و گران‌تر برای بعضی کاربران گزارش شده است که ممکن است مشتریان شما را به دو دسته تقسیم کند. برای همین هدف چند لایه بودن است، نه تکیه بر یک راه.

درباره داده مشتری هم دقت کنید: فقط داده لازم را نگه دارید، دسترسی را محدود کنید و شماره‌ها را بدون اجازه مشتری برای پیام تبلیغاتی استفاده نکنید. این بخش مشاوره حقوقی نیست و قوانین ممکن است تغییر کند.

درس ۲۰۲۶ برای کسب‌وکارهای اینستاگرامی ساده است: وقتی همه چیز به یک پلتفرم وابسته باشد، یک قطعی کافی است که فروش به صفر برسد. اینستاگرام را نگه دارید، اما فروش، فهرست مشتری و رابطه با مشتری را به دارایی‌های خودتان ببرید.

این مقاله یک تحلیل عمومی است و مشاوره حقوقی، مالی یا امنیتی محسوب نمی‌شود. اگر می‌خواهید سایت فروش سبک و بدون وابستگی خارجی بسازید یا ساختار فعلی‌تان را بررسی کنید، تیم سوشو استودیو می‌تواند در طراحی، ساخت و انتخاب محل میزبانی همراه شما باشد. هدف خود را از بخش تماس برای ما بنویسید.